Fotogalerie

Historie údolí

Historie Lomné Doliny

   Název Lomná

S největší pravděpodobností lze říci, že pojmenování obce je odvozeno od říčky, která horským údolím protéká. Název Lomná byl používán pro řeku již v časech, kdy samotné údolí bylo ještě pusté a neosídlené. Tehdy tam prý obyvatelé Jablunkova a okolí jezdili pro dřevo, kterého bylo v neobydlené oblasti s nedotčenou přírodou dostatek. V úzkém údolí se za nepříznivého počasí, častých povodní a vichřic lámaly mohutné kmeny stromů na úbočích hor, lemujících oba břehy a zavalovaly dolinu polomy, které nikdo neodstraňoval. Název tedy může pocházet z místního výrazu“zlomy“/polomy/.

V minulosti, kdy břehy ještě nebyly regulovány, měnila při povodních své koryto, protože její tok se často lomí. A tak se pojem “lomy“ rovněž nabízí jako důvod pro název řeky a později i vsi.  Řeka, splývající ze svahů Polomu, získala tedy jméno Lomná.

.

   [ Historie Údolí Lomné ]

       Dolní Lomná a Horní Lomná ( včetně Přelače - kdysi samostatné dělnické kolonie ) tvořily až do roku 1899 jednu společnou obec – Lomnou, která patřila k nejmladším na Těšínsku. Obec vznikla na vyrubiskách, postupně přeměněných v pastviny, na nichž se pásal dobytek salašnickým způsobem. Vznik obce tedy Lomné souvisel s novou vývojovou linií karpatského pastýřství na Jablunkovsku. Prvními osadníky byli pastevci, kteří popásali na horských loukách podél říčky Lomné a jejích soutoků stáda krav a ovcí.

         Žili zde přes léto a na zimu sháněli stáda dobytka do okolních horských dědin. Na pozemcích obce Lomné bývalo několik velkých salaší (Jelitov, Přelač, Křínov, Uplaz, Gluvčín aj.) a první písemná zmínka o místních salaších se týká kravské salaše v Malém Křínově, které polovinu nabyl v roce 1720 od správy knížecích statků jablunkovský vojvoda Jiří Sikora. Salaše nebyly původně vlastnictvím, nýbrž pouze dovoleným užíváním cizí půdy (Těšínské komory), za kterou uživatelé platili poplatky. Hranice salaší nebyly zpočátku označeny, přesně vymezeny byly až v roce 1800, kdy Komora dala zjistit, co patřilo lidu. Ostatní části byly zalesněny.
    
        Největšího rozkvětu dosáhlo salašnictví v 18. sto-letí, ale neustálé ničení lesů a rozšiřování pastvin vedlo v roce 1756 k vydání zákona na ochranu lesů. Proto se začalo s postupným zalesňováním horských pastvin.

Vzhledem k nově vznikajícím průmyslovým podnikům přestalo být salašnictví zdrojem příjmů pro vrchnost a postupně také docházelo k rušení jednotlivých salaší.
V roce 1812 zrušila Těšínská komora velkou přelačskou salaš a založila na jejím místě první dělnickou lesní kolonii. Každý kolonista byl povinen s rodinou po celý rok zpraco-vávat dřevo pro Těšínskou komoru. Do letní kolonie na Přelači se přihlásili hospodáři z Lomné, Mostů u Jablunkova, Milíkova, Jablunkova, Hrádku a Smilovic.

        Teprve ve třicátých letech 19. století kolonisté dostali vlastní dispoziční právo na své usedlosti. V souvislosti s rostoucí spotřebou dřeva přineslo Lomné novou perspektivu povoznictví, které se kromě horského zemědělství, stalo jedním z nejdůležitějších zdrojů příjmů. Formanské řemeslo dosáhlo v údolí Lomné největšího rozšíření od druhé poloviny 19. století. Po druhé světové válce začalo upadat, až zcela zaniklo.

Pokud jde o doložené historické dokumenty týkající se minulosti Lomné, z těch můžeme uvést listinu z roku 1596 vydanou tehdejším těšínským knížetem Adamem Václavem, která jablunkovským měšťanům přiznává právo na pastviny a kácení dřeva v údolí Lomné. Toto knížecí privilegium bylo potvrzeno i později, a to listinou těšínské kněžny Alžběty Lukrecie z r. 1644. Z roku 1646 pochází první záznam o ekonomické činnosti v údolí Lomné (Urbář těšínského panství).       

       Počátek většího trvalého osídlení údolí Lomné spadá na konec 17. století, a to zakládáním pasekářských osad. Nové osady byly zakládány nejen v úzkých údolích, ale také postupně na svazích a hřebenech. Pěstovalo se pouze jaré žito, ječmen, oves a brambory, které se staly základní složkou lidové stravy. Původně osada Lomná patřila obci Návsí, a proto se také nejstarší záznamy o osadnících Lomné nacházejí v knize nazvané "Registra dědiny Návsí z r. 1714". Ve zmíněných registrech najdeme celou řadu kupních smluv gazdů z Lomné. Z těchto kupů a různých dědických smluv se dovídáme o jménech tehdejších držitelů pozemků a o jejich majetkových poměrech v letech 1733 až do r. 1803. V některých salašnických výkazech je Lomná uváděna jako "předobec" (Vordorf) Návsí a některé dokumenty týkající se např. koupě půdy nebo jiné žádosti jsou opatřovány pečetí obce Návsí.
    
      Později se Lomná stala samostatnou komorní obcí a veškeré majetkové změny byly zapisovány do pozemkových knih této obce. S obcí Lomnou se poprvé setkáváme v urbáři Těšínské komory z r. 1755, ačkoliv obecní správa byla ustanovena již někde ve třicátých letech 18. století. Na nejstarší obecní pečeti s vyobrazením horala s holí v ruce a sedícího na pařezu pod stromem nebyl žádný nápis ani letopočet. Podle R. Kneifela "Topografie des K.K. Anteils von Schlesien II" čítala Lomná kolem roku 1805 48 čísel domovních a 512 obyvatel.


   [ History of Lomna ]  

    The villages of Dolni Lomna and Horni Lomna (including Prelac - former workers' colony) were a joint community until 1899 – the village of Lomna, which belonged to the youngest in the Tesin area. The village was founded on the grounds of cut forest gradually transformed into pastures, where the cattle were pastured in the mountain farming style. The emergence of community Lomna was therefore associated with a new line of development of the Carpathian shepherding in the Jablunkov area. The first settlers were herdsmen grazing herds of cows and sheep in the mountain meadows along the river Lomna and its confluences.

They lived here during the summer and took their herds of cattle to the surrounding mountain villages in the winter. On the grounds of the village Lomna, several large dairy farms (Jelitov, Prelac, Krinov, Uplaz, Gluvcin, etc.) were located and the first written reference about the local dairy farms refers to the cow farm in Maly Krinov, which in 1720 came into possession of Jiri Sikora, the duke of Jabkunkov. The dairy farms were not originally a property to be owned, but they were a rented land (from the Chamber of Tesin), for which users paid fees. Boundaries of the dairy farms were not initially marked. This changed in 1800 when the Chamber exactly determined what belonged to the people. Other parts were afforested.

Alpine dairy farming flourished the most during the 18th century, but the constant destruction of forests and expansion of grasslands led to issuance of law on the protection of forests. Thus began the gradual reforestation of mountain pastures.

Thanks to the emerging industry, the alpine dairy farming ceased to be the source of income for the nobility and the individual dairy farms were gradually closed down.

In 1812, the Chamber of Tesin cancelled the large dairy farm in Prelac and replaced it with the first working forest colony. Each colonist and his family were required to process wood for the Chamber all year round. The summer colony of Prelac included landlords from Lomna, Nydek, Milikov, Jablunkov, Hradek and Smilovice.

Only in the thirties of the 19th century, the colonists were given the right to own their farms. In the context of the increasing consumption of wood, the village of Lomna brought a new perspective of carrying trade, which in addition to mountain farming, has become one of the most important sources of income. Coachman craft reached its largest expansion after the second half of the 19th century in the valley of Lomna. After the Second World War, it began to decline, until it disappeared.

Regarding the historical documents relating to the past of Lomna, the Charter from 1596 issued by Prince of Tesin, Adam Vaclav, recognized the right to pasture and harvesting of timber to the citizens of Jablunkov in the valley of Lomna. This princely privilege was also confirmed later by the Charter of the Tesin issued by the Duchess Elizabeth Lucretia in 1644. The first record of economic activities in the valley of Lomna (Tesin estate land register) comes from 1646. After that, these activities spread through the valleys and gradually the slopes and ridges as well.

The beginning of permanent settlement in the valley of Lomna occurred at the end of the 17th century with the establishment of pasture settlements. New settlements were established not only in the time of need. Spring rye, barley, oats and potatoes, which have become an essential component of the people's diet, were grown here. Originally, the Lomna settlement belonged to the village Navsi, thus the oldest records about the settlers of Lomna can be found in the book called “Register of the village of Navsi from 1714”. The register includes wide range of sales contracts of the farmers from Lomna. These sales and inheritance agreements contain information about the names of the land holders and property relations between the years 1733 and 1803. Some dairy farm statements refer to Lomna as “the village suburbs” (Vordorf) to the village of Navsi and some documents relating to the purchase of soil or other requests are provided with the seal of the village Navsi.

Later, the village of Lomna became a separate chamber municipality and all property changes were recorded in the land register of the municipality. The first mention about the municipality Lomna can be found in the land register of Tesin Chamber from 1755, although the municipal administration was already established somewhere in the thirties of the 18th century. The oldest municipal seal depicting a mountain man with a stick in his hand, sitting on a stump under a tree has no sign or year. According to R. Kneifel in the topography “Topografie des KK Anteils von Schlesien II”, the village of Lomna numbered around 48 houses and 512 people around the year 1805. 

.

   [ Historia Łomnej Doliny ]

Łomna Dolna i Łomna Górna ( wraz z Przelaczą – dawniej samodzielną kolonią robotniczą) do roku 1899 tworzyły jedną wspólną gminę – Łomną, która należała do najmłodszych na Ziemi Cieszyńskiej. Gmina powstała na wyrębiskach, stopniowo przemienianych w pastwiska, gdzie wypasano bydło sposobem szałaśniczym. Powstanie gminy Łomnej związane było z nową linią rozwojową pasterstwa

karpackiego w regionie Jabłonkowa. Pierwszymi osadnikami byli pasterze, którzy na łąkach górskich, wzdłuż rzeki Łomnej i jej dopływów wypasali stada krów i owiec.

Żyli tu latem, przed zimą sprowadzali bydło do okolicznych górskich wiosek. Na terenie gminy Łomnej znajdowało się kilka dużych szałasów (Jelitów, Przelacz, Krzynów, Upłaz, Głuwczy i inne) a pierwsza notatka pisemna o miejscowych szałasach dotyczy szałasu z krowami w Małym Krzynowie, którego połowę w roku 1720 od administracji książęcej obory zyskał wojewoda jabłonkowski Jerzy Sikora. Szałasy pierwotnie nie były własnością, lecz tylko dozwolonym używaniem cudzej ziemi (Komory Cieszyńskiej), za co użytkownicy płacili opłaty. Granice szałasów w ich początkach nie były zaznaczone. Dokładnie ograniczone zostały dopiero w roku 1800, kiedy Komora zleciła ustalenie stanu posiadania ludności. Pozostałe części zostały zalesione.

Największy rozkwit szałaśnictwa nastąpił w XVIII wieku, jednak nieustanne niszczenie lasów i rozszerzanie terenu pastwisk doprowadziło w roku 1756 do wydania ustawy chroniącej lasy. Wtedy rozpoczęto stopniowe zalesianie pastwisk górskich.

W obliczu nowo powstałych przedsiębiorstw przemysłowych szałasy przestały być źródłem dochodów zwierzchnictwa, dlatego stopniowo zanikały.

W roku 1812 Komora Cieszyńska w miejsce szałasu przelaczskiego założyła pierwszą robotniczą kolonię leśną. Każdy kolonista miał za zadanie wraz z rodziną przez cały rok przygotowywać drewno dla Komory Cieszyńskiej. Do kolonii letniej na Przelaczy zgłosili się gospodarze z Łomnej, Mostów koło Jabłonkowa, Milikowa, Jabłonkowa, Gródka i Śmiłowic.

Dopiero w latach trzydziestych XIX wieku koloniści otrzymali prawo dyspozycyjne do swych posiadłości. Wraz z rosnącym zużyciem drewna nowe perspektywy dla Łomnej przyniosło przewoźnictwo, które oprócz rolnictwa górskiego stanowiło jeden z najważniejszych źródeł dochodów. Rzemiosło furmańskie w dolinie Łomnej najbardziej rozwinęło się w drugiej połowie XIX wieku. Po II wojnie światowej jego zaczęło ono stopniowo upadać i w końcu całkiem zanikło.

Odnośnie dokumentów historycznych, świadczących o przeszłości Łomnej, można wymienić dokument z roku 1596 wydany przez księcia cieszyńskiego Adama Wacława, który mieszczanom jabłonkowskim przyznaje prawo do pastwisk i ścinania drzew w dolinie Łomnej. Ten przywilej książęcy został potwierdzony także później, dokumentem księżny cieszyńskiej Elżbiety Lukrecji z r. 1644. Z roku 1646 pochodzi pierwsza notatka o działalności ekonomicznej w dolinie Łomnej (Urbarz Ordynacji Cieszyńskiej). W dolinach, lecz stopniowo również na zboczach i grzbietach górskich.

Początek większego trwałego osiedlania doliny Łomnej przypada na koniec XVII wieku, kiedy zakładano osady na polanach. Nowe osady były zakładane nie tylko jako ratunek w opałach... Uprawiano tylko żyto jare, jęczmień, owies i ziemniaki, potrawy te stanowiły podstawowe pożywienie. Pierwotnie osada Łomna należała do gminy Nawsie, dlatego najstarsze wzmianki o osadnikach Łomnej znajdują się w księdze pod tytułem "Rejestry wsi Nawsie z r. 1714". We wspomnianych rejestrach znajdziemy liczne umowy kupna i sprzedaży gazdów z Łomnej. Z danych umów oraz umów spadkowych poznajemy imiona

ówczesnych dzierżawców włości oraz ich stan majątkowy w latach 1733 – 1803. W niektórych wykazach o szałasach Łomna określana jest jako "przedwieś" (Vordorf) Nawsia, a niektóre dokumenty dotyczące np. kupna ziemi lub różne podania są sygnowane pieczęcią gminy Nawsie.

Później Łomna została samodzielną gminą Komory i wszystkie zmiany własności były zapisywane w księgach wieczystych tej gminy. Z gminą Łomna pierwszy raz spotykamy się w urbarzu Komory Cieszyńskiej z r. 1755, aczkolwiek rada gminna została ustanowiona już w latach trzydziestych XVIII wieku. Na najstarszej pieczęci gminnej, pokazującej górala z laską w ręku siedzącego na pniu pod drzewem, nie widniał żaden napis ani rok. Według R. Kneifela "Topografie des K.K. Anteils von Schlesien II" Łomna około roku 1805 liczyła 48 numerów domów i 512 obywateli.





Chronologický sled událostí v Lomné Dolině dle Jana Korzenneho /24.1.1897-13.2.1979/

1596
Tehdy vydal těšínský kníže Adam Václav listinu, kterou se jablunkovským měšťanům přiznává právo na pastviny v údolí Lomné.
Ówczesny książę cieszyński Adam Wacław wydaje dekret, na mocy którego przyznaje się mieszczanom jabłonkowskim prawo na wypasanie bydła i wyrąb lasu w dolinie Łomnej.
1687
Začíná osídlení údolí Lomné
Rozpoczyna się osiedlanie doliny Łomnej
1730
Ustanovena Obecní správa
Ukonstytuowanie gminy Łomnej jako jednostki administracyjnej.
1770
V Lomné žije 489 obyvatel
Łomną zamieszkiwało 489 mieszkańców. Wszystkich osadników obowiązywała danina, którą odprowadzali zwierzchnictwu.
1813
Na Přelači vznikájí první obydlí
Powstają pierwsze zabudowania na Przelaczy.
1830
V Lomné se poprvé vyučovalo. Zařízení mělo charakter soukromé školy
Otwarcie pierwszej szkoły prywatnej w Łomnej.
1843
V obci se nachází 58 hospodářství rozsetých po celém údolí a v horách. Žije zde 817 obyvatel. Ve třech mlýnech a pěti pilách pracovalo 13 zaměstnanců.
W gminie znajduje się 58 gospodarstw rozsianych po całej dolinie i zboczach górskich. Zamieszkuje tu 817 obywateli. W trzech młynach pracuje 3, zaś w pięciu tartakach 10 robotników.
1844-1847
Období hladu, které přineslo ztráty na lidských životech
Lata głodowe w dolinie Łomnej, które przyniosły znaczną ilość ofiar śmiertelnych.
1852  
V Lomné na Mytyščině louce pod Smolkovem je otevřena první polská společná škola pro Dolní a Horní Lomnou
W Łomnej na Matysczynej Łące zostaje otwarta pierwsza polska szkoła publiczna wspólna dla Łomnej Górnej i Dolnej.
1873
Otevření školy „Na Řece“
Otwarcie budynku szkolnego „Na Rzece”
1887
Zprovoznění nové školy v Horní Lomné
Otwarcie nowego budynku szkolnego w Łomnej Górnej (budynek parterowy z wieżyczką).
1894
Zahájení výstavby kostela v Horní Lomné
Rozpoczęcie budowy kościoła w Łomnej Górnej.
1896
Kostel byl dokončen v roce 1896 a téhož roku posvěcen.
Poświęcenie kościoła i utworzenie parafii w Łomnej Górnej.
1900
Uspořádání obce na Horní Lomnou a Dolní Lomnou
Podział gminy na Łomną Górną i Dolną.
1912
Plavení dřeva se přestalo vyplácet a v roce 1912 bylo ukončeno.
Ukończenie spławu drewna w Łomnej.

1918
14. září se uskutečnilo lidové schromáždění v Horní Lomné, kde se projednávaly politické problémy, ale i existenční problémy horalů.
14 września odbył się wielki wiec ludowy w Łomnej Górnej, na którym poruszono obok spraw politycznych i problemy ekonomiczne górali.
1922
Zprovozněna česká škola v Dolní Lomné s výukou českého jazyka. Vyučování probíhalo v třídě polské školy. V následujícím roce byla otevřena v budově čp.125 /"Murowanicy"/ společná třída
Otwarcie czeskiej szkoły mniejszościowej w Łomnej Dolnej. Naukę rozpoczęto 1 września w klasie polskiej szkoły. W roku następnym otwarto w budynku nr 125 („Murowanicy”) jednoklasówkę.
1933
Otevření české školy na Kamenitém
Zostaje otwarta ekspozytura czeskiej szkoły na Kamienitym.
1934
Otevření polské školy
Otwarto polską szkołę ludową Macierzy Szkolnej na Kamienitym.
1938
Horní Lomnou navštívil maršál Edward Rydz Śmigly
Łomną Górną odwiedził marszałek Edward Rydz Śmigły.
1939
Začátek II. světové války, ve které padlo několik desítek obyvatel Lomné
Wybuch II wojny światowej, której ofiarą padło również kilkudziesięciu mieszkańców Łomnej.
1942
11. srpna německé okupační úřady zahájily kampaň deportace polských zemědělců. Jejich místa zaujali vysídlení Němci z Rumunska
11 sierpnia niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły akcję wysiedlania polskich rolników z Łomnej. Na ich gospodarstwach osadzano Niemców przesiedlonych z Rumunii.
1951
Otevření polské mateřské školy v Dolní Lomné
Otwarcie polskiego przedszkola w Łomnej Dolnej.
1954
Zprovoznění Poštovního úřady a spořitelny
Otwarcie w Łomnej Dolnej urzędu pocztowego oraz kasy oszczędności.
1957
Výstavba vodovodu v Dolní Lomné.
Budowa wodociągu w Łomnej Dolnej.
1958
První rekreační středisko v Dolní Lomné postavéné Dolem ČSA v Karviné.
Pierwszy ośrodek wczasowy w Łomnej Dolnej („Na Strzępce”) został wybudowany przez kopalnię Armii Czechosłowackiej.
1960
Požár útulny na Velkém Polomu.
Pożar schroniska na Wielkim Połomie.
1962
Otevřen obchod v Dolní Lomné.
Otwarcie sklepu Jednota-Jedność w Łomnej Dolnej.
1966
Dokončena výstavba lyžařského vleku na Severku.